6/3/11

Giáo dân Cồn Dầu tỵ nạn tại Thái Lan vẫn sợ bị bắt và trả về Việt Nam

 
Nhà thờ giáo xứ Cồn Dầu (DR)
Nhà thờ giáo xứ Cồn Dầu (DR)
Thanh Phương 21/2/2011
 
Chính vì thấy là ở Cam Bốt không còn được Liên hiệp quốc che chở nữa, nên nhiều người Việt xin tỵ nạn đã tìm đường sang Bangkok với hy vọng sẽ có nhiều cơ may hơn. Nhưng ngay cả ở Thái Lan, khả năng được cấp quy chế tỵ nạn cũng không có gì là chắc chắn, thậm chí những người đang xin tỵ nạn tại đây lúc nào cũng sợ bị bắt đưa trở về Việt Nam.

Ngày 15/2 vừa qua, một trại của Liên hiệp quốc nhận người sắc tộc thiểu số từ Tây Nguyên, Việt Nam chạy sang Cam Bốt tỵ nạn đã chính thức đóng cửa. Trong số 75 người tỵ nạn tại trại này, 10 người đã được giao trả cho phía Việt Nam hôm 16/2, những người khác được cho định cư ở Canada và Hoa Kỳ.

Với việc đóng cửa trại tạm cư nói trên, kể từ nay, mọi hồ sơ xin tỵ nạn của người sắc tộc thiểu số từ Việt Nam sẽ do chính phủ Cam Bốt xử lý. Điều này gây quan ngại cho tổ chức nhân quyền của Mỹ Human Rights Watch, nhất là vì Cam Bốt trong quá khứ đã từng trục xuất nhiều người tỵ nạn, thậm chí những người đã được công nhận quy chế tỵ nạn.

Tổ chức này đã ra thông cáo nhấn mạnh rằng, tuy trại đón tiếp đóng cửa, nhưng Cam Bốt vẫn phải có nghĩa vụ bảo đảm cho mọi người sắc tộc thiểu số Việt Nam xin tỵ nạn quyền được cứu xét một cách công bằng và dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế. Theo lời ông Phil Robertson, phó giám đốc đặc trách châu Á của Human Rights Watch, « người sắc tộc thiểu số Tây Nguyên sẽ còn tiếp tục chạy tỵ nạn khỏi Việt Nam khi nào mà chính quyền Hà Nội vẫn còn vi phạm một cách hệ thống các quyền căn bản của người dân. »

Theo AFP, việc đóng cửa trung tâm đón tiếp của Liên hiệp quốc dường như là nhằm chấm dứt một thỏa thuận ký kết giữa Việt Nam, Cam Bốt và HCR năm 2005. Theo thỏa thuận này, người tỵ nạn tại Cam Bốt có thể chọn, hoặc tái định cư ở một nước thứ ba, hoặc hồi hương. Chính phủ Phnom Penh không muốn bất cứ người tỵ nạn nào được ở lại trên lãnh thổ nước này.

Trưóc hết, thông tín viên RFI từ Phnom Penh Phạm Phan điểm lại tình hình của người Việt tỵ nạn tại Phom Penh.

Tổng quát về người Việt tỵ nạn tại Phnom Penh

Đầu tiên phải đề cập đến sự kiện năm 1993, khi ở Cam Bốt có sự hiện diện của Văn Phòng Phủ Cao Ủy Tỵ Nạn LHQ lúc đất nước này vừa lập lại hòa bình và thực hiện chính thể đa đảng; và một sự kiện nữa là trại tỵ nạn tại Thái Lan bị đóng cửa vào năm 1996. Từ hai nguyên nhân này có thể nói, khoảng năm 1993, người Việt nào gặp trường hợp đặc biệt không thể sinh sống tại Việt Nam và muốn được Phủ Cao Ủy Tỵ Nạn che chở, họ thường đến Phnom Penh xin tỵ nạn.

Thời gian gần cuối năm 2008, số lượng người tỵ nạn Việt Nam có khoảng 70 người. Đây là những người hoạt động chính trị bị chính quyền ngăn cấm, truy bắt nên họ đào thoát qua đất Cam Bốt. Ngoài ra còn có thành phần sắc tộc Khờme Krom sinh sống ở vùng đồng bằng sống Cửu Long đặc biệt tại các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu.

Theo lời những người Khơme Krom chạy qua Cam Bốt, họ bị chính quyền bên đó không cho tự do tín ngưỡng và bị đối xử phân biệt với người Kinh. Và thành phần tỵ nạn thứ ba là số đồng bào Thượng sinh sống ở vùng Tây Nguyên thuộc các tỉnh Đắc Lắc, Kon Tum, Gia Lai… Những người này chạy qua Cam Bốt vào các năm 2001, 2002 đông gần đến 2 ngàn người. Tất nhiên trong tình hình hiện nay, số lượng người tỵ nạn tại Phnom Penh ngày càng giảm đi. 

Đồng bào Thượng khi đến Phnom Penh trình diện Cao Ủy Tỵ Nạn, được đưa vào khu trại riêng, đúng ra đây là một biệt thự nhỏ để người Thượng sinh sống trong thời gian chờ Cao Ủy duyệt xét hồ sơ xin đi định cư của họ.


Còn người Việt tỵ nạn khi trình diện Cao Ủy Tỵ Nạn xong, nếu được công nhận đang trong tình trạng bị đàn áp chính trị hay ngược đãi tôn giáo, họ được cấp giấy chứng nhận là thành phần tỵ nạn, nhưng phải tự kiếm nơi cư trú với số tiền khoảng 80 đôla do Cao Ủy cấp hàng tháng. Thực tế cuộc sống tại đây cho thấy, nếu một người cầm trong tay một tháng dưới 100 đôla thì cuộc sống chật vật, vì tiền mướn nhà, đúng ra là căn phòng nhỏ, một tháng cũng phải ít nhất là 20 đôla. Và thời gian được định cư ở nước thứ ba thì không biết rõ. Có người đến trình diện Cao Ủy được vài năm rồi bị cắt trợ cấp, sau đó phải tự sinh sống. Trước đây vài năm có nhóm người Việt đòi tự thiêu trước Văn Phòng Cao Ủy Tỵ Nạn để phản đối cách cư xử không trọng nhân quyền này, thế rồi sự việc cũng trôi qua, không ai tự thiêu, và Cao Ủy cũng không điều chỉnh cách làm việc của họ. 

Lý do người tỵ nạn Việt Nam rời Cam Bốt đến Bangkok

Khoảng tháng 10/2008, qua thỏa thuận giữa chính quyền Cam Bốt và Cao Ủy Tỵ Nạn thì Bộ Nội Vụ Cam Bốt có trách nhiệm lo phần phỏng vấn số người Việt xin tỵ nạn. Đây là sự kiện sau cùng mà đa số người Việt tỵ nạn thấy đất Cam Bốt không còn là nơi tạm trú an toàn trước khi được hồ sơ được xét duyệt để định cư ở nước thứ ba. 

Theo tâm tình của người Việt tỵ nạn tại Phnom Penh mà chúng tôi nghe được thì không ai tin vào Bộ Nội Vụ Cam Bốt, bởi vì họ hợp tác với chính quyền Việt Nam, do đó nếu đến trình diện Bộ Nội Vụ thì không khác gì dê vào hang cọp. Hơn nữa, theo người tỵ nạn, một số người Việt đang sống tại Cam Bốt lại ăn lương của cơ quan an ninh mật, vì vậy có thể bị nguy hiểm khi tung tích họ bị Bộ Nội Vụ nắm được. Từ đó đa phần người tỵ nạn quyết định ra đi, tìm đến Văn Phòng Cao Ủy Tỵ Nạn tại thủ đô Bangkok ở Thái Lan xin che chở, dù nơi đó không tuyệt đối an toàn, nhưng cũng đỡ hơn phải trình diện Cao Ủy Tỵ Nạn Phnom Penh.

Những con đường đến Bangkok tìm tự do

Hiện nay con đường đi từ Phnom Penh đến Bangkok không dễ như đi từ Việt Nam qua Phnom Penh, nhưng cũng là sinh lộ cho nhiều người tỵ nạn Việt Nam muốn đến đất Thái tạm dung thân.

Theo khách du lịch là người Cam Bốt thì đường xe đò từ Phnom Penh đến điểm biên giới Poi Pet, sau đó vào đất Thái, là con đường chính ngày nay cho các tour du lịch đường bộ. Mặc dù còn con đường khác đi từ Phnom Penh xuống cảng biển Kampong Som, rồi đến tỉnh đảo Koh Kong, qua trạm biên giới Halet vào đất Thái, nhưng đường này hơi xa phải, đi loại tàu đò dọc bờ biển, chỉ có khách du lịch thích ngắm cảnh sóng nước trước khi vào đất Thái mới chọn tuyến đường này. 

Để qua điểm biên giới Poi Pet vào đất Thái, thông thường người dân Cam Bốt phải có giấy thông hành, nếu đi làm ăn trong thời gian ngắn một ngày hay vài ngày, có thể được cho đi qua không cần giấy tờ. Cạnh đó, theo lời kể của ông Y Soái Y Ban, sinh năm 1973, một trong số 30 đồng bào Thượng vượt biên giới Cam Bốt – Thái vào tháng 6 năm 2008, thì họ đi chung với đám người buôn lậu vượt rừng qua đất Thái, sau đó kiếm đường đi tới Bangkok trình diện Cao Ủy Tỵ Nạn.

Theo dữ kiện của tổ chức Boat People SOS của người Việt hải ngoại thì năm 2008 có khoảng 400 người Việt lánh nạn tại Băng Cốc và vùng phụ cận, trong đó có chừng 300 người Khmer Krom.
Thành phần người Việt tỵ nạn tại Thái không khác gì ở Phnom Penh, trong đó có đồng bào Thượng, người Khờme Krom và người Kinh. Hầu hết đã đi đường bộ đến Bangkok. Tuy nhiên, không phải người Việt nào đến Bangkok đều nhận được sư bảo vệ an toàn về an ninh bản thân. Tháng 4/2010, vợ chồng ông Phạm Bá Huy và Phạm Thị Phượng bị bắt giải về Việt Nam, đến nay không rõ tung tích. Và 2 năm trước, cảnh sát Thái tổ chức lùng bắt 70 người Khơme Krom, sau đó có 60 người bị trục xuất về Cam Bốt.

Trong tình hình hiện nay khi các quốc gia thành viên khối ASEAN tăng cường quan hệ hợp tác kinh tế, du lịch…, các địa điểm qua lại biên giới được lập ra nhiều hơn để thúc đẩy hoạt động vận chuyển hàng hóa và việc qua lại cũng thuận tiện hơn. Trên tuyến biên giới Việt – Miên có trạm kiểm soát biên giới chính là Mộc Bài ở tỉnh Tây Ninh, kế đến tại các tỉnh Long An, Châu Đốc cũng có địa điểm kiểm soát khác, vì thế người Việt dễ đến Phnom Penh bằng nhiều con đường.

Một khi đã đặt chân lên đất Thái, người tỵ nạn Việt Nam sống như thế nào? Sau đây mời quý vị nghe phần phỏng vấn anh Trần Thanh Tiến, một giáo dân Cồn Dầu hiện đang chờ Phủ Cao Uỷ tỵ nạn xét đơn. Anh đã bị bắt ngày 4/5 năm ngoái cùng với hàng chục giáo dân khác trong đám tang cụ bà Maria Đặng Thị Tân ở nghĩa trang Cồn Dầu, khi công an mở cuộc đàn áp. Theo lời khai của anh Tiến, anh đã bị công an đánh đập dã man trong suốt 7 ngày hỏi cung và sau khi được thả ra, anh đã trốn sang Thái Lan vào đầu tháng 9 năm ngoái.
Trước hết, anh Trần Thanh Tiến nói về cuộc sống và tâm trạng của anh và các giáo dân Cồn Dầu khác đang xin tỵ nạn ở Thái Lan:

Trần Thanh Tiến : Khoảng 55 người chúng tôi tại Bangkok đang trốn chui trốn nhũi, sợ công an Việt Nam bắt về bất cứ lúc nào. Khỉ bỏ chạy sang đây, chúng tôi không đem theo thứ gì, chỉ đi tay không, cho nên bây giờ cuộc sống vật chất cũng như tinh thần rất là thiếu thốn. Chúng tôi phải nhờ nhiều tổ chức, ân nhân nước ngoài ủng hộ tiền, thức ăn, thuốc men mới sống được đến ngày hôm nay. Cảnh sát Thái Lan bất cứ lúc nào có thể kiểm tra và bắt chúng tôi đưa về Việt Nam ngay, bởi vì chúng tôi chưa có giấy của Cao Uỷ chính thức công nhận là tỵ nạn

Các giáo dân bây giờ thì có người đã được phỏng vấn lần cuối, có người thì vẫn đợi, nhưng không hiểu lý do tại sao. Hình như là LHQ đang rất thờ ơ trong việc cứu xét chúng tôi. Việc xin tỵ nạn của chúng tôi đang bị ách lại.

RFI : Như vậy là anh Tiến và các giáo dân khác vẫn sợ là công an Việt Nam đang có mặt ở Thái Lan và hợp tác với phía Thái Lan để lùng bắt để đưa về Việt Nam ?

Trần Thanh Tiến : Mấy tháng trước có tin là công an Việt Nam đã công khai loan báo đưa Nguyễn Công Cẩm, lãnh đạo đội mật vụ của Việt Nam qua Thái Lan để phối hợp với cảnh sát Thái, để có thể theo dõi chúng tôi suốt từ đó đến giờ. Vì vậy, lúc thì chúng tôi sống chỗ này, nghe động một cái là phải dời đi chổ khác. Mỗi lần như vậy phải bỏ tất cả tiền đặt cọc thuê nhà, mà ở Bangkok này thì tiền đó rất là đắt. Mỗi lần như vậy là rất khốn khổ cho chúng tôi. Chúng tôi cũng có một số người đứng phía sau hỗ trợ cho chúng tôi về nơi ăn chốn ở, nhưng nói chung cuộc sống rất là khốn khổ.

RFI : Bản thân anh có đã được HCR phỏng vấn chưa ?

T.T.Tiến : Tôi đã được phỏng vấn hết rồi, nhưng đang trong thời gia chờ trả lời. Họ nói là sau ba tháng sẽ có kết quả, đến bây giờ là gần hai tháng rồi.

RFI : Khi được phỏng vấn thì anh đã trình bày như thế nào ?

T.T.Tiến : Họ hỏi tại sao tôi rời khỏi Việt Nam. Tôi trả lời là vì tính mạng của tôi đang bị đe doạ. Lúc nào tôi cũng có thể bị bắt đi. Cái chết của Nguyễn Thành Nam đã ám ảnh tôi rất nhiều, còn sức khỏe của tôi ngày càng xuống cấp. Vì vậy tôi phải rời khỏi Việt Nam để thoát thân, mong giữ được mạng sống của mình.

RFI : Thái độ chính quyền và công an địa phương khi bắt anh đã vượt biên sang Thái Lan ?

T.T.Tiến : Bởi vì tôi xin phép điạ phương về quê vợ để làm đám cưới, nên họ cấp cho tôi giấy tạm vắng một tháng. Nhưng chỉ sau hơn một tháng thì tôi nghe tin là họ đã xuống đập bàn, đập ghế dọa nạt ba tôi, hỏi tôi đi đâu mà không thấy về trình diện. Sau đó, họ bắt buộc mẹ tôi ký vào biên bản về việc bán nhà trái phép gì đó, mà mẹ tôi cũng không đọc kỹ bản đó. Tôi chỉ được biết như vậy thôi.

RFI : Từ đó cho tới nay anh không có tin tức gì mới của gia đình ?

T.T.Tiến : Từ đó đến nay tôi cũng ít liên hệ với gia đình, bởi vì tôi sợ họ theo dõi, làm phiền, quấy rầy, gây áp lực gia đình chúng tôi, chứ còn tôi qua đây rồi chẳng còn gì để mất nữa rồi

RFI : Xin cám ơn anh Trần Thanh Tiến

Thiếu điện có nguy cơ ảnh hưởng đến đầu tư ngoại quốc ở Việt Nam

Nhà máy thủy điện Sơn La (chụp ngày 27/5/2010)
Nhà máy thủy điện Sơn La (chụp ngày 27/5/2010)
REUTERS/Kham
Thanh Phương 15/2/2011
 
Cho tới nay, tình trạng cắt điện luân phiên vẫn diễn ra ở Việt Nam, gây xáo trộn rất nhiều cho sinh hoạt và sản xuất. Hôm nay, 15/02/2011, lại bắt đầu một đợt cắt điện luân phiên toàn quốc. Tình hình năm nay sẽ còn tệ hại hơn vì mực nước thấp kỷ lục của các hồ thủy điện ảnh hưỏng nặng nề đến sản lượng điện.

Vào tháng trước, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết sẽ thiếu hụt 3 tỷ kWh trong mùa khô năm nay. Hiện này, thủy điện chiếm 37% sản lượng điện của Việt Nam, khí đốt 36% và than đá 16%.

Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực để bảo đảm đủ nguồn cung ứng điện, thế nhưng vấn đề là cho đến lúc này, Tập đoàn Điện lực Việt Nam vẫn bán điện với giá lỗ. Theo Vietnam News, giá điện sinh hoạt gia đình ở Việt Nam hiện nay trung bình là 1000 đồng/kWh, tương đương với 5 cent, so với mức 6,1 cent ở Indonesia và 9,4 cent ở Thái Lan. Chính vì phải bán điện với giá thấp hơn giá thành, cho nên, tập đoàn này không có vốn để tái đầu tư nhằm bảo trì hệ thống hiện có và gia tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Theo lời ông Matthias Duehn, giám đốc điều hành Phòng Thương mại châu Âu ở Việt Nam, trả lời hãng tin Blomberg News hôm nay, giá điện mà Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề nghị với các nhà đầu tư chỉ bằng 1/3 giá điện ở Thái Lan và Cam Bốt, cho nên, lại càng khó thu hút đầu tư ngoại quốc, bởi vì chẳng ai muốn đầu tư vào những dự án không có lãi.

Cho nên, theo ông Matthias Duehn, nếu giá điện không được điều chỉnh, nó sẽ trở thành một vấn đề nghiêm trọng về trung hạn và dài hạn đối với Việt Nam. Ông Matthias Duehn nhấn mạnh : « Việc cắt điện sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của Việt Nam và có thể khiến các nhà đầu tư chuyển sang nước khác. »

Trước nguy cơ nói trên, chính phủ Việt Nam đã quyết định là kể từ tháng 3 tới sẽ lại tăng giá điện sinh hoạt lên 15%, một mức tăng kỷ lục, theo tin của Vietnam News hôm nay. Vào tháng 3 năm ngoái, Việt Nam đã từng tăng giá bán lẻ điện, nhưng chỉ tăng bình quân 6,8% so với năm 2009.

Vấn đề là quyết định tăng giá điện được đưa ra vào lúc Việt Nam đang vất vả đối phó với nạn lạm phát đang tăng vọt. Tuy rằng việc tăng 15% giá điện chỉ tác động chút ít đến tỷ lệ lạm phát, nhưng cộng thêm với việc đồng bạc Việt Nam lại vừa bị phá giá, giá cả nói chung sẽ càng leo thang.

Như vậy, chính phủ Việt Nam hiện đang trong một tình thế nan giải : nếu không tiếp tục tăng giá điện thì sẽ không thể thu hút thêm vốn đầu tư vào các dự án năng lượng, nhưng tăng giá điện hơn nữa thì sẽ khiến dân chúng bất bình, đặc biệt là dân nghèo, đang vật lộn với đời sống đắt đỏ. Những gì đã và đang xảy ra ở Trung Đông, càng khiến cho giới lãnh đạo Việt nam thêm thận trọng, vì nghèo đói cùng cực là nguyên nhân chủ yếu khiến người dân ở các nước này nổi dậy lật đổ các chế độ độc tài.

Dầu sao thì về lâu dài, chính phủ Hà Nội không có sự chọn lựa nào khác, vì nếu muốn Việt nam tiếp tục đạt mức tăng trưởng cao, bền vững, cũng như tiếp tục thu hút đầu tư ngoại quốc, bắt buộc phải đầu tư ồ ạt vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là vào ngành điện năng.

Ai Cập : khi một dân tộc thức tỉnh, độc tài sẽ sụp đổ

Niềm vui của người biểu tình tại quảng trường Tahrir (REUTERS)
Niềm vui của người biểu tình tại quảng trường Tahrir (REUTERS)
Thanh Phương 12/2/2011
 
Không chỉ cả thế giới, mà ngay chính người dân Ai Cập cũng không ngờ là một ngày nào đó họ có thể lật đổ được Hosni Mubarak, sau ba thập niên sống dưới chế độ độc tài. Trong 18 ngày qua, mặc dù bị chính quyền đàn áp đẫm máu, nhưng phong trào biểu tình vẫn không thuyên giảm, với niềm tin sắt đá là họ sẽ thắng.

Vì sao dân Ai Cập, vốn vẫn ngủ quên như những pho tượng nhân sư, nay đã thức tỉnh như vậy ? Muốn hiểu được điều đó phải trở ngược về tháng 6 vừa qua, với vụ cảnh sát Ai Cập đánh chết một thanh niên 28 tuổi, Khaled Said. Anh này đã bị hai cảnh sát mật vụ câu lưu trong một quán cà phê Internet vì đã phổ biến trên mạng một đoạn băng vidéo tố cáo nạn tham nhũng trong ngành cảnh sát. Vì không chịu trình giấy tờ tùy thân, Khaled Said bị cảnh sát lôi ra ngoài đường đánh đập dã man, đầu bị dập nát.

Được lan tuyền rộng rãi qua mạng xã hội Facebook, thông tin nói trên đã ngay lập tức dấy lên một phong trào biểu tình với sự tham gia của hàng ngàn bạn trẻ, được sự ủng hộ của giới trí thức văn nghệ sĩ, trong cũng như ngoài nước. Các cuộc biểu tình đã nhanh chóng bị dập tắt, nhưng tinh thần phản kháng vẫn âm ỉ cho đến gần đây, trước khi chuyển thành phong trào biểu tình rầm rộ, mà nay có người gọi là "cách mạng Hoa Sen", ( hoa sen là một trong những biểu tượng của Ai Cập cổ ), trong đó Khaled Said đã hình ảnh tiêu biểu.

Thật ra trong quá khứ, dân Ai Cập cũng đã từng xuống đường bốn lần, nhưng vì những lý do khác, chủ yếu là do nghèo đói, nhưng lần này là cuộc cách mạng vì tự do, dân chủ, với ý thức rằng chỉ khi nào người dân nắm vận mệnh đất nước trong tay, cuộc sống của họ mới khá hơn.

Trong 18 ngày qua, mặc dù bị chính quyền đàn áp đẫm máu, với hàng trăm người chết, phong trào biểu tình vẫn không thuyên giảm, thậm chí còn lan rộng từ thủ đô Cairo ra các vùng khác. Mỗi ngày, hàng trăm ngàn người vẫn xuống đường một cách bình thản, nhưng với niềm tin sắt đá là họ sẽ thắng. Không những thế, trong những ngày cuối, phong trào đấu tranh chính trị này còn có sự tiếp sức của các phong trào đấu tranh xã hội của nhiều giới, từ nhân hỏa xa, công nhân dệt may, cho đến bác sĩ.

Trước làn sóng ngày càng lớn mạnh này, tổng thống Bubarak đã lùi từng bước, ban đầu hứa sẽ không tái tranh cử, rồi sau đó loan báo giao quyền cho phó tổng thống Suleiman, nhưng cả triệu người hôm qua vẫn duy trì áp lực tối đa. Có lẽ là cộng thêm sức ép của quân đội, cuối cùng Mubarak đã buộc phải từ bỏ chiếc ghế tổng thống.

Như đã nói ở trên, "cách mạng Hoa Sen" ở Ai Cập đã khởi đầu từ giới trẻ và cũng chính giới trẻ đã là đầu tàu trong suốt cuộc đấu tranh này. Có học thức, chịu ảnh hưởng nhiều từ thế giới bên ngoài, giới trẻ Ai Cập đã biết khai thác các phương tiện công nghệ thông tin như mạng xã hội Facebook làm vũ khí chống chế độ Mubarak. Ngay chính báo chí của chính phủ Ai Cập hôm nay cũng thừa nhận rằng : "Giới trẻ Ai Cập đã buộc Mubarak ra đi", như tựa của tờ báo Al-Ahram.

Một điều đáng chú ý, đây là lần đầu tiên có một cuộc cách mạng quần chúng mang tính ôn hòa ở Ai Cập, mà kể từ khi chế độ quân chủ bị lật đổ vẫn nằm dưới sự kiểm soát của quân đội. Điều mà các nhà quan sát sợ nhất đã không xảy ra, tức là sự nội bùng tại một quốc gia cảnh sát trị, nơi mà người dân ngày càng bất mãn vì thất nghiệp, nghèo đói, bất công, trong khi gia đình Mubarak vơ vét mọi tài sản quốc gia.

Tất nhiên, cách mạng chưa phải là kết thúc ở đây, vì chưa ai biết rõ về thái độ của quân đội Ai Cập, nay đang nắm quyền lãnh đạo thông qua một hội đồng quân sự. Trách nhiệm của quân đội Ai Cập rất lớn lao : vừa bảo đảm ổn định, vừa đáp ứng khát vọng dân chủ của nhân dân. Liệu họ có bảo đảm cho cho tiến trình chuyển tiếp dân chủ diễn ra êm thắm hay không ? Chúng ta hãy chờ xem.

Người dân Ai Cập hôm nay vui mừng vì đã thoát khỏi ách độc tài, nhưng cũng đang lo lắng nhìn về tương lai. Tuy vậy, trước mắt họ có thể tự hào đã làm nên cách mạng tại quốc gia Ả rập đông dân nhất. Sau Tunisie, nay đến Ai Cập, các chế độ độc đoán khác, trong thế giới Ả rập và trên thế giới nói chung, nay đang rung sợ sẽ đến lượt mình.

Phá giá đồng bạc Việt Nam có nguy cơ khiến lạm phát tăng thêm

Việt Nam vẫn đứng trước đe dọa lạm phát
Việt Nam vẫn đứng trước đe dọa lạm phát
Reuters
Thanh Phương 11/2/2011
 
Ngân hàng Stnadard Chartered chờ đợi tiền đồng sẽ tiếp tục chịu áp lực, vì mối lo ngại lạm phát vẫn còn đó. Trong thàng Giêng vừa qua, lạm phát ở Việt Nam đã lên tới 12,17%. Việt Nam vẫn phải nhập nhiên liệu từ nước ngoài; do vậy việc phá giá đồng tiền khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt hơn.

Trong năm 2010 kinh tế Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng được thẩm định là 6,8%. Đây là mức cao nhất trong ba năm qua. Thế nhưng, tại cuộc họp vào cuối năm ngoái, các nhà tài trợ cho Việt Nam đã cảnh báo : nếu chính phủ Hà Nội không có biện pháp kiểm soát lạm phát và giải quyết tình trạng yếu kém của đơn vị tiền tệ, mức tăng trưởng này sẽ bị đe dọa.

Trong khi đơn vị tiền tệ của những nước láng giềng tăng giá trở lại so với đôla trong những tháng qua, thì đồng bạc Việt Nam vẫn lao đao. Theo Ngân hàng Thế giới, một lượng tiền lớn quá mức bình thường được lưu giữ bên ngoài quỹ dự trữ ngoại tệ của Việt Nam đã góp phần tăng áp lực lên tiền đồng.

Trong bối cảnh vô định về kinh tế như hiện nay, nhiều người ở Việt Nam thích trữ đôla và vàng hơn, vì không ai tin tưởng vào giá trị của tiền đồng. Tính từ tháng 6 năm 2008 đến nay, đồng bạc Việt Nam đã bị phá giá hơn 20% và dự trữ ngoại tệ của Việt Nam đã sụt giảm mạnh, nay chỉ còn khoảng hơn 10 tỷ đôla tính đến cuối năm ngoái, theo lời Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc, so với mức 24 tỷ đôla cuối năm 2008.

Trong một báo cáo vào tháng trước, công ty tư vấn của Anh Capital Economics cũng cho rằng, Việt Nam cần đặt mục tiêu giảm lạm phát và thâm thủng thương mại, hơn là chú tâm đến việc duy trì mức tăng trưởng cao.

Năm ngoái, thâm thủng mậu dịch của Việt Nam được thẩm định đã lên tới 12,4 tỷ đôla và chính là nhằm kềm chế mức thâm thủng này mà hôm nay Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã một lần nữa phá giá đồng bạc Việt Nam.

Nói chung, theo giới kinh tế và doanh nghiệp, biện pháp phá giá tiền đồng là đúng lúc, vì dẫu sao nó đã được thị trường chờ đợi từ nhiều tuần trước. Các kinh tế gia thuộc ngân hàng Stnadard Chartered hôm nay nhận định : mặc dù mức độ phá giá cao hơn là dự báo, nhưng tiền đồng sẽ tiếp tục chịu áp lực, vì mối lo ngại lạm phát vẫn còn đó. Trong thàng Giêng vừa qua, lạm phát ở Việt Nam đã lên tới 12,17%.

Theo kinh tế gia Lê Đăng Doanh, được hãng tin AFP trích dẫn hôm nay, việc phá giá đồng bạc Việt Nam sẽ khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt hơn và như vậy sẽ tạm thời giảm bớt lượng hàng ngoại. Ông Lê Đăng Doanh nói thêm là giá tiếp tục tăng cao của nhiên liệu, mà Việt Nam vẫn phải nhập từ nước ngoài, sẽ kéo lạm phát tăng thêm.

Một số nhà phân tích cho rằng nỗ lực nhằm thu hẹp sự cách biệt giữa tỷ giá chính thức với tỷ giá chợ đen là một bước tích cực. Nhưng chính phủ Việt Nam cần phải chứng tỏ thêm tiến bộ trong việc chống lạm phát, cải tổ các doanh nghiệp Nhà nước thiếu hiệu quả và giảm thâm thủng cán cân vãng lai. Quỹ Tiền tệ quốc tế, tuy hoan nghênh biện pháp phá giá, cũng kêu gọi Hà Nội nên đưa ra một loạt các chính sách để phục hồi ổn định kinh tế vĩ mô.

Việt Nam đẩy mạnh trở lại tiến trình cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước

Một phi cơ của Vietnam Airlines tại phi trường Roissy - Paris. Ảnh chụp tháng 5/2010.
Một phi cơ của Vietnam Airlines tại phi trường Roissy - Paris. Ảnh chụp tháng 5/2010.
Trọng Nghĩa/RFI
Thanh Phương 7/2/2011
 
Vào tháng trước, Tổng công ty Hàng không Việt Nam ( Vietnam Airlines ) vừa cho biết sắp khởi động lại kế hoạch cổ phần hóa đã bị trì hoãn từ mấy năm qua. Kế hoạch cổ phần hóa một phần Vietnam Airlines đã được chính phủ Việt Nam thông qua từ năm 2008, nhưng đã bị hoãn lại do khủng hoảng tài chính toàn cầu và cũng do thị trường chứng khoán Việt Nam đi xuống.

Trên tờ Financial Times số đề ngày 16/1, ông Phạm Ngọc Minh, Tổng giám đốc Vietnam Airlines cho biết là họ đang chờ thời điểm tốt nhất để bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng ( IPO ) và cũng xem thị trường phản ứng như thế nào về việc hãng hàng không quốc gia Indonesia, Garuda, sắp tới đây sẽ bán cổ phiếu, để từ đó rút kinh nghiệm.

Trước đó, đầu tháng Giêng vừa qua, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng vừa đồng ý cổ phần hóa công ty mẹ của Tổng công ty Thép Việt Nam ( VNSTEEL ) và Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam ( Petrolimex ).
Như vậy là một loạt các công ty lớn của Nhà nước ở Việt Nam sẽ được cổ phần hóa. Tuy nhiên, theo nhận định của Financial Times, mặc dù nhu cầu đi lại bằng hàng không tăng trở lại, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng khởi sắc trở lại, nhưng việc bán cổ phần các công ty nói trên sẽ gặp nhiều thách thức mới, đó là kinh tế vĩ mô bất ổn định và các nhà đầu tư ít dám lấy rũi ro hơn, đặc biệt là do vụ tập đoàn Vinashin gần đây không trả được nợ đáo hạn, vì đang trong tình trạng gần như phá sản.

Chính do vụ này mà các công ty xếp hạng tín nhiệm vào năm ngoái đã hạ điểm của Việt Nam, hậu quả là tháng trước, hai công ty Nhà nước PetroVietnam và Vinacomin đã không thể hoàn tất việc phát hành trái phiếu để huy động vốn.

Theo các nhà kinh tế, tình trạng hiện nay chính là do trong nhiều năm qua, chính phủ Việt Nam đã hỗ trợ cho những công ty quốc doanh làm ăn thiếu hiệu quả, nhưng vẫn ngốn rất nhiều vốn Nhà nước. Tình trạng gần như phá sản của Vinashin buộc chính phủ Hà Nội phải đẩy mạnh việc cải tổ các doanh nghiệp Nhà nước. Tờ Financial Times trích lời ông Andy Ho, giám đốc điều hành của VinaCapital, một quỹ tín dụng đã đầu tư vào các công ty cổ phần hóa ở Việt Nam, nhận định rằng: “ Giá như Vinashin được tư nhân hóa cách đây 4 hoặc 5 năm thì tình hình hiện nay đã không như thế”.

Tờ báo cũng trích lời tiến sĩ Nguyễn Quang A cho rằng tiến trình tư nhân hóa là rất quan trọng ở Việt Nam vì rất nhiều lý do: các cổ đông sẽ giám sát chặt chẽ việc điều hành công ty của ban quản trị, công nhân sẽ nỗ lực làm việc vì sự thành bại của công ty. Với việc kiểm toán và báo cáo tài chính công khai, ban quản trị phải có kỷ luật trong việc điều hành công ty.

Tờ Financial Times nhắc lại rằng, ngoài việc bán cổ phẩn cho công chúng, các doanh nghiệp Nhà nước đã từng được cổ phần hóa một phần như Bảo Việt hay Vietinbank đã được hưởng lợi từ việc thu hút các nhà đầu tư ngoại quốc. Chẳng hạn như ngân hàng Hồng Kông HSBC, hiện nắm 18% vốn của Bảo Việt, đã cung cấp cho đối tác Việt Nam một số cán bộ quản lý trung và cao cấp và giúp Bảo Việt cải tiến hiệu quả của công ty, thông qua việc quản lý rũi ro tốt hơn và các hệ thống công nghệ thông tin.

 Tuy nhiên, tiến sĩ Nguyễn Quang A cảnh báo rằng, cổ phần hóa chỉ là một phần của cải tổ doanh nghiệp Nhà nước, vì theo ông Việt Nam còn phải xóa bỏ mọi độc quyền và để các công ty cạnh tranh một cách lành mạnh trên thị trường.

Đây cũng là ý kiến của ông Jonathan Pincus, trưởng nhóm kinh tế gia của Đại học Havard, hiện giảng dạy tại Sài Gòn. Ông Pincus nói rằng: “ Bán cổ phần của Vietnam Airlines vẫn chưa đủ, mà còn phải để cho các hãng hàng không khác được cạnh tranh, bằng cách xóa bỏ độc quyền của Vietnam Airlines về nhiên liệu và các dịch vụ sân bay khác”.

Nhưng theo Financial Times, chính phủ Việt Nam, vốn vẫn tin rằng khu vực kinh tế Nhà nước phải nắm vai trò chủ đạo, chắc là sẽ tiến hành một cách thận trọng. Cũng theo tờ báo Anh, ngoài việc nắm đa số vốn trong các công ty cổ phần hóa, chính phủ Việt Nam vẫn kiểm soát các công ty này thông qua việc điều hòa cơ chế giá và buộc nhiều công ty bán sản phẩm với giá thấp, cho dù đó là ghế máy bay, dầu hỏa hay điện. Nhưng theo Financial Times, để thu hút thêm các nhà đầu tư, chính phủ Hà Nội cần phải từ bỏ chính sách ấy.

Trả lời phỏng vấn RFI vào tuần trước, ông Nguyễn Trần Bạt, Tổng giám đốc công ty tư vấn đầu tư Invest Consult Group, thì cho rằng chính phủ Việt Nam bắt buộc phải cổ phần hóa các công ty lớn để Nhà nước san sẻ gánh nặng tài chính cho tư nhân.

Khai thác đất hiếm và những nguy cơ về môi trường

Ô nhiễm nguồn nước từ một mỏ khai thác đất hiếm ở Baotou, Nội Mông, Trung Quốc
Ô nhiễm nguồn nước từ một mỏ khai thác đất hiếm ở Baotou, Nội Mông, Trung Quốc
Reuters
Thanh Phương 24/1/2011
 
Do việc Trung Quốc, nước cung ứng đến 97% đất hiếm trên thế giới, giảm bớt xuất khẩu loại khoáng sản này, nhiều quốc gia, đặc biệt là Nhật Bản, buộc phải tìm những nguồn cung cấp khác và đây là cơ hội để Việt Nam khai thác tài nguyên này. Nhưng khai thác đất hiếm cũng chứa đựng rất nhiều nguy cơ về môi trường, như bài học của Trung Quốc.

Đất hiếm chứa 17 nguyên tố hiếm có hàm lượng thấp trong vỏ Trái Đất. Đất hiếm được sử dụng trong việc chế tạo rất nhiều sản phẩm như micro, loa, tai nghe, các thiết bị âm nhạc, ổ cứng máy tính, trong cáp quang viễn thông, công nghệ màn hình LED, công nghệ in tiền, công nghệ bán dẫn, siêu dẫn, v.v. . .

Trả lời phỏng vấn RFI từ Hà Nội, tiến sĩ Nguyễn Thanh Giang, một nhà khoa học đã từng làm việc trong ngành điạ chất ở Việt Nam trong 34 năm trước khi nghỉ hưu, và đã từng là người phát hiện khả năng chứa uran ở vùng than Nông Sơn, cho biết thêm về đất hiếm :

“Các nguyên tố đất hiếm và các kim loại đất hiếm là tập hợp của 17 nguyên tố hóa học thuộc bảng tuần hoàn Mendeleev, có tên gọi là scandi, yttri và mười bốn trong mười lăm của nhóm Lantan. Trong đó, yttri xuất phát từ tên làng Yterby, Thụy Điển, nơi quặng này được phát hiện đầu tiên; còn scandi là từ bán đảo Scandinavia.
Do các tính năng vật lý và hóa học đặc biệt, suốt bốn thập kỷ qua, các nguyên liệu đất hiếm đã trở thành đối tượng nghiên cứu, phát minh tạo ra rất nhiều ứng dụng kỹ thuật từ macro đến micro và nano cho nhiều ngành công nghiệp khác nhau: xúc tác hóa học trong ngành lọc dầu, kiểm tra ô nhiễm trong ngành xe hơi, gốm lót cho các động cơ phản lực, nam châm vĩnh cửu cho các ứng dụng từ tính… Có nhóm cho kỹ nghệ huỳnh quang, đặc biệt là cho các màn hình tinh thể lỏng. Có nhóm cho kỹ thuật nam châm vĩnh cửu trong các thiết bị điện, điện tử, phương tiện nghe nhìn, các máy vi tính và các loại dĩa multi-gigabyte hiện nay. Có nhóm để sản xuất moment từ cực mạnh sử dụng trong kỹ thuật làm lạnh từ tính. Trong tương lai, nó sẽ còn cần cho sản xuất các thùng chứa và ống dẫn hydrogen nhiên liệu khi thế giới cạn kiệt dầu mỏ.”

Năm 1992, Đặng Tiểu Bình đã từng tuyên bố rằng : “ Trung Đông có dầu hỏa, thì Trung Quốc có đất hiếm”. Sở dĩ Trung Quốc hiện nay trở thành nguồn cung ứng đến 97% đất hiếm cho thế giới, đó là vì nhiều nước khác thấy rằng khai thác khoáng sản này tốn kém, mà lại gây nhiều tác hại cho môi trường, theo lời ông Nguyễn Thanh Giang:

“ Thực ra việc khai thác công nghiệp các quặng đất hiếm không khởi nguyên từ Trung Quốc. Từ những năm 1950, người ta đã khai thác monazit sa khoáng trên các bãi biển; nhưng khoáng vật phosphat đất hiếm này chứa nhiều thorium có tính phóng xạ, nên từ năm 1965 chuyển sang khai thác carbonat đất hiếm bastnasit tại các mạch đá vùng núi Pass, bang Colorado, Mỹ.

Về sau, phần do các phí tổn khai thác đất hiếm quá cao, phần e ngại các tác hại đối với môi trường, các nước phương Tây, mà cụ thể là Mỹ, đã đình chỉ sản xuất đất hiếm để dựa vào nguồn cung ứng dồi dào và giá rẻ đến từ Trung Quốc. Sự ỷ lại đó đã tạo điều kiện cho Trung Quốc mặc nhiên độc quyền trong lĩnh vực đất hiếm. Cho đến năm 2009, họ đã nắm tới 97% lượng đất hiếm xuất khẩu trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, thực ra trữ lượng đất hiếm Trung Quốc chỉ chiếm 1/3 trữ lượng của thế giới. Nhiều mỏ đất hiếm lớn đang được triển khai ở Úc, Canada và ở Mỹ. Nhiều nơi khác cũng có các mỏ có trữ lượng lớn như ở Nga, Ấn Độ, Brazil hay Mông Cổ. Ngày 3/1 vừa rồi, tạp chí trực tuyến Money Morning của Mỹ đưa tin một công ty khai khoáng của nước này đã phát hiện mỏ kim loại đất hiếm được cho là lớn nhất thế giới.

Cho nên Junji Nomura, người chịu trách nhiệm nghiên cứu và phát triển của hãng Panasonic nói. "Đất hiếm sẽ là một vấn đề lớn trong hai năm, nhưng trong bốn năm, vấn đề ấy sẽ qua đi.”

Việt Nam cũng là một trong những quốc gia được đánh giá là có trữ lượng đất hiếm cao. Cho nên, một số nước như Nhật Bản đang quay sang Việt Nam để tìm nguồn cung ứng bổ sung.

Nhân chuyến viếng thăm Việt Nam vào tháng 10 năm ngoái của thủ tướng Naoto Kan, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thông báo Việt Nam chọn Nhật Bản là đối tác hợp tác lâu dài trong điều tra, thăm dò, khai thác và chế biến đất hiếm tại Việt Nam.

Theo tin AFP, hai công ty của Nhật là Toyota Tsusho và Sojitz đang hợp tác với Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) để chuẩn bị khai thác các mỏ đất hiếm tại đây. Dự án sẽ bắt đầu ngay sau khi các nhà lãnh đạo hai bên thỏa thuận xong các điều khoản liên quan.

Một công ty khác là Sumitomo cũng đang thực hiện một cuộc khảo sát tại một mỏ đất hiếm ở tỉnh Yên Bái, Việt Nam. Công ty này hy vọng Nhật Bản sẽ được nhận những lô đất hiếm đầu tiên vào năm 2013.
Các dự án của Sumitomo và Toyota Tsusho-Sojitz dự kiến khai thác ít nhất 7.000 tấn đất hiếm mỗi năm, tương đương với 20% nhu cầu của Nhật Bản. Vốn đầu tư ban đầu dành cho hai dự án này vào khoảng 200 triệu đôla.

Còn theo tờ nhật báo The Australian, số ra ngày 4/1 vừa qua, Hàn Quốc cũng sẽ lao vào tìm kiếm đất hiếm ở bốn quốc gia gồm Việt Nam, Úc, Kyrgyzstan và Nam Phi trong năm nay.
Thật ra, hiện người ta vẫn chưa biết được đích xác trữ lượng đất hiếm của Việt Nam là bao nhiêu. Về điểm này, ông Nguyễn Thanh Giang cho biết :

“Ở Việt Nam, những công trình khảo sát sơ bộ và tìm kiếm khóang sản cho biết trữ lượng đất hiếm dự đoán khoảng 10 triệu tấn, gồm đầy đủ các nhóm trong 17 nguyên tố. Trữ lượng xác định qua thăm dò thì mới được khoảng một triệu tấn. Mỏ Đông Pao tới nay được xem là lớn nhất với trên 30 thân quặng lớn nhỏ, nằm trên địa phận xã Bản Hon, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.”

Mặt khác, một vấn đề khác được đặt ra, đó là khai thác đất hiếm sẽ mang lại những mối lợi gì cho kinh tế Việt Nam? Theo ông Nguyễn Thanh Giang :

« Giá bán các kim loại đất hiếm khá cao và ngày càng tăng. Năm 2003, giá mỗi kg kim loại lanthanium là 25 USD và cerium là 30 USD. Đất hiếm được chế biến sâu thành sản phẩm hàng hoá có giá thương mại rất cao. Năm 2008 Europium tinh khiết 99,99% giá khoảng 221.000 USD/kg, Terbium 145.000 USD/kg ...
Thập kỷ 70 thế kỷ trước, Tiệp Khắc, Ba Lan đã từng khai thác đất hiếm ở Việt Nam. Sau cơn chấn động đất hiếm do Trung Quốc gây ra, Nhật Bản, Hàn Quốc đã đàm phán để xúc tiến kế hoạch thăm dò, khai thác đất hiếm ở Việt Nam với chính phủ ta. Nhu cầu đất hiếm của Nhật khoảng 7 đến 10 nghìn tấn/năm.
Nước ta có cả hai dạng mỏ đất hiếm gồm các mạch đá kiểu Mountain Pass trong nền đá cổ ở Sơn La, Lai Châu, Yên Bái và trong các dải cát đen ven biển miền Trung.

Việc khai thác đất hiếm ở Việt Nam không gây vấn đề gay cấn như đối với khai thác bauxite, nhất là đối với việc khai thác các mạch quặng trong nền đá cổ vì diện tích các mỏ khai thác sẽ không rộng lớn như đối với bauxite. Vả chăng, vấn đề gay cấn cơ bản đối với khai thác bauxite lại nằm ở chỗ : Sao lại đưa Trung Quốc vào Tây Nguyên !

Không nên kỳ vọng nhiều vào việc đóng góp của đất hiếm vào nền kinh tế Việt Nam, nhưng đấy cũng không phải là nguồn lợi quá nhỏ. Vả chăng ý nghĩa của nó còn nằm ở một vài lĩnh vực khác nữa. »

Hiện giờ Việt Nam vẫn còn thiếu công nghệ chế biến hiện đại, mà cũng chưa có đủ vốn đề đầu tư một cách quy mô, cho nên chỉ có thể hợp tác khai thác với các nước có công nghệ tiên tiến, để dần dần tiếp thu công nghệ cần thiết cho việc phát triển ngành công nghiệp đất hiếm.

Khai thác, chế biến đất hiếm có nguy cơ gây ô nhiễm lớn hơn nhiều so với các loại khoáng sản khác như than đá, dầu mỏ vì chế biến đất hiếm phải dùng nhiều hóa chất ảnh hưởng đến môi trường. Ngoài ra, trong quặng đất hiếm có khoáng chất mang tính phóng xạ với cường độ cao hơn các loại khoáng sản khác. Tức là khai thác, chế biến đất hiếm chứa đựng hai nguy cơ ô nhiễm : ô nhiễm của hóa chất và ô nhiễm phóng xạ từ đất hiếm. Như vậy, vấn đề đặt ra là phải bảo vệ sức khỏe của công nhân khai thác, sức khoẻ của người dân trong khu vực mỏ và hoàn nguyên môi trường sau khai thác.

Ngay cả Trung Quốc nay cũng chuẩn bị ban hành những quy định mới để chống nạn ô nhiễm môi trường do khai thác đất hiếm. Theo tờ China Daily, số ra vào đầu tháng Giêng, các công ty khai thác đất hiếm của Trung Quốc sẽ được lệnh là trong thời hạn từ 2 đến 3 năm phải tuân thủ các chuẩn mực mới về ô nhiễm môi trường. Cụ thể theo những quy định sẽ được ban hành sau ngày Tết Nguyên Đán 3/2, nước thải được sử dụng trong khai thác đất hiếm không được chứa quá 15 mg azote ammoniacal/lít so với 25 mg như hiện nay. Các chất phóng xạ và phosphore cũng không được vượt quá những mức quy định.

Việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm thật ra cũng chính là nhằm tập trung các nhà sản xuất lại, để kiểm soát tốt hơn các chất thải gây ô nhiễm, như vậy, những nhà sản xuất nhỏ gây nhiễm nhất sẽ phải đóng cửa. Hàng trăm nhà máy nhỏ sản xuất đất hiếm ở thành phố Baotou, vùng Nội Mông, Trung Quốc, cho tới nay vẫn đổ các chất thải này xuống Hoàng Hà một cách vô tội vạ, bởi vì chưa có những quy định chặt chẽ về việc này.

Một báo cáo vào năm 2005 đã báo động là việc khai thác đất hiếm ở Baotou đã khiến con sông này bị ô nhiễm phóng xạ. Báo cáo viết : « Tại Baotou, nơi mà gần 150 triệu người sống phụ thuộc vào nguồn cung cấp nước của Hoàng Hà, toàn bộ cá đều chết. Nhiều người độ tuổi 30 làm việc gần các mỏ đất hiếm đã chết vì ung thư, rất có thể là do nhiễm phóng xạ ».

Những gì đã xảy ra qua vụ Vedan gây ô nhiễm sông Thị Vải đã cho chúng ta thấy là ở Việt Nam, nguy cơ ô nhiễm thường không được ngăn chận trưóc, đợi đến khi xảy ra rồi mới xử lý, thì lúc đó tác hại đã lan rộng rồi. Đất hiếm mở ra những triển vọng mới cho kinh tế Việt Nam, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu về bảo vệ môi trường và sức khoẻ người dân. Dung hòa hai điều này là một thách đố lớn đối với chính phủ Việt Nam.

Chủ trương " công hữu về tư liệu sản xuất" là một bước thụt lùi

 
Buổi khai mạc Đại hội Đảng lần thứ 11 ngày 12/1/2011
Buổi khai mạc Đại hội Đảng lần thứ 11 ngày 12/1/2011
Reuters
Thanh Phương 17/1/2011
 
Các nhà quan sát trong và ngoài nước không ai chờ đợi bất ngờ về thành phần nhân sự mới, cũng như không ai trông chờ sẽ có đổi mới về chính trị, nhất là vì Đảng dứt khoát không từ bỏ độc quyền lãnh đạo. Nhưng ngay cả trong lĩnh vực kinh tế, cũng không chắc là sẽ có những thay đổi lớn, thậm chí lại có bước lùi về đường lối.

Tuy rằng Đại hội Đảng lần này có vẻ như chỉ là nhằm trình bày trước công luận một bộ mặt đoàn kết, ổn định của ban lãnh đạo Đảng, nhưng trong các phiên thảo luận công khai trong những ngày họp Đại hội vừa qua, nhiều đại biểu đã cho rằng phải quyết liệt chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, vì giữ nguyên mô hình hiện tại có nghĩa là “dành lại phần rủi ro cho các thế hệ tương lai”, như tuyên bố của Phó Chủ tịch UBND Hà Nội Vũ Hồng Khanh.

Sau vụ gần như phá sản của tập đoàn Vinashin, một trong những vấn đề thường được nêu lên tại Đại hội đó là vai trò của doanh nghiệp Nhà nước. Các doanh nghiệp này thu hút đến 40% vốn đầu tư, nhưng chỉ đóng góp 25% GDP. Nhưng ông Võ Hồng Phúc, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đặt vấn đề về một điều căn bản hơn, đó là bản dự thảo Cương lĩnh chủ trương nền “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” mà Việt Nam đang theo đuổi là dựa trên “chế độ công hữu tư liệu sản xuất chủ yếu”, giống như đã ghi trong Cương lĩnh năm 1991. Ông Võ Hồng Phúc đặt câu hỏi: “Liên Xô, Đông Âu theo mô hình ấy đã thất bại. Việt Nam rút ra bài học và đã thành công. Giờ sao lại bỏ đi?”. Ông phân tích: “Quá trình phát triển sau Cương lĩnh 1991, Đảng đã rút ra là phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở đa sở hữu. Giờ bỏ đi, tư nhân ai dám đầu tư nữa?”

Mối lo ngại của ông Võ Hồng Phúc được một số đại biểu khác chia sẽ. Theo Sài Gòn Giải Phóng Online, đại biểu Cao Viết Sinh, Bộ Kế hoạch Đầu tư, nhận định : nền kinh tế Việt Nam hiện nay gồm nhiều thành phần trong đó có doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội đã xác định khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng để phát triển đất nước. Vì vậy việc nêu rõ “công hữu tư liệu sản xuất” có thể gây lo ngại cho các loại hình doanh nghiệp vừa nêu.

Còn đại biểu Nguyễn Văn Thuận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội cho rằng, Đảng đang tự mâu thuẫn với chính mình khi xác định thời kỳ quá độ có mô hình nền kinh tế thị trường. Nếu xác định “công hữu về tư liệu sản xuất”  thì lại đi ngược với kinh tế đa sở hữu. Ông Thuận cho rằng, không thể trải thảm đỏ mời các nhà đầu tư nước ngoài, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, nếu vẫn giữ những nội dung đó.